Abakora umurimo w’Ubucukuzi bw’Amabuye y’Agaciro mu Rwanda, batangaza ko kuba basabwa igishoro cya Miliyoni 5 z’Amadorari kugira ngo batangire ibikorwa ari imbogamizi, cyane ko n’Amabanki atemera kubaguriza mu buryo bworoshye.
Ni bimwe mu bigarukwaho n’Abanyamuryango b’ishyirahamwe Nyarwanda ry’abacukuzi b’amabuye y’agaciro “Rwanda Mining Association” RMA, bari bateraniye mu nteko rusange isanzwe kuri
uyu wa 20 Ugushyingo 2026.
Ni inteko rusange yari igamije ahanini, kuganirira hamwe ibigendanye n’ubuzima bw’umuryango muri rusange kurebera hamwe ibyagezweho, ibiteganyijwe mu bihe biri imbere, by’umwihariko bakaba banasinyiye amasezerano n’ikigo DAI kizajya gifasha abakora mu bucukuzi buciriritse, kubona
Ubwishingizi bitabagoye.
Umuyobozi w’inama y’ubutegetsi ya RMA, Innocent Kagenga, avuga ko ibimaze gukorwa mu ishyirahamwe ahagarariye ari ibyo kwishimira, cyane ko Abanyamuryango ubwabo bakomeje kugira uruhare mu mizamukire n’iterambere ryaryo.
Agira ati “Ibikomeje kugewaho ni byinshi muri Rwanda ‘Mining Association’, cyane ko abanyamuryango bakomeje kugira uruhare mu bibakorerwa, hakaba hanakomeza kubaho ubuvugizi mu buryo bumwe cyangwa se ubundi, kugira ngo Umunyamuryango abashe gukora akazi ke mu bwisanzure, afite ibikenerwa byose ari nako aharanira kubona umusaruro uko abyifuza.”

Avuga ko bimwe mu bikomeje kugerwaho birimo ko,
abanyamuryango hafi ya bose, bihaye intego yo kuva mu bucukuzi bwa Gakondo bajya mu bugezweho bwifashisha imashini zabugenewe ndetse n’ikoranabuhanga.
Ku rundi ruhande, avuga ko intego y’abacukuzi ari uguhanga udushya, bakaba bakomeje kugirana ubufatanye n’ibigo bitandukanye bifite inyota yo gukorana n’abacukuzi b’amabuye y’agaciro, barimo nka Airtel Rwanda ishaka guteza imbere ikorana
buhanga mu bacukuzi b’amabuye y’agaciro.
Hari kandi NCBA kubigendanye no kubona inguzanyo mu buryo bworoshye, bakizera badashidikanya ko byazakemura ikibazo cyari gisanzweho cyo kutabona inguzanyo neza.
Abandi bafatanyabikorwa barimo DAI ku bigendanye
n’Ubwishingizi bw’abakozi bato bo mu bigo by’ubucukuzi bw’Amabuye y’agaciro, AGL, Urugaga rw’abikorera mu Rwanda PSF, Polisi y’igihugu, RBC, RMB n’abandi.
Bamwe mu bitabiriye inteko rusange, bavuga ko bashima cyane umwuga bahisemo, bakizera badashikanya ko kuba bari gukora mu buryo bugezweho bava mu bucukuzi bwa Gakondo bajya mu bugezweho, bizabageza ku musaruro uhagije.
Gusa bakavuga ko kuba basabwa imarishingiro ya Miliyoni 5 z’Amadorari “Miliyari 5 z’Amanyarwanda” kugira ngo utangire ubucukuzi ko ari menshi. Ibyo ngo bikaba byazatuma abitabira gutangira icyo gikorwa baba bakeya.”
Nsanzimana Erneste ni Umucukuzi wabize umwuga wo mu Karere ka Rutsiro, akaba na Chairman wa kabiri muri RMA.

Avuga ko kuba bitabiriye inteko rusange yabo bibafasha cyane gusubiza amaso inyuma, bakareba ibyagezweho bakabyunguranaho ibitekerezo, ndetse bakaboneraho no gutanga ibitekerezo ku ngamba nshya y’ibyakorwa n’uburyo bimwe mu bibazo, ibyifuzo n’ingorane bafite byatorerwa umuti.
Ku birebana n’imikoranire na za Banki zitabaha inguzanyo uko bikwiriye.
Agira Ati “Ubusanzwe ibigo by’Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, bikorana n’amabanki, cyane ko bahabitsa bakanabikuza, byongeye abakozi babo niho bahemberwa. Cyakora ikibazo cyo guhabwa
inguzanyo ntikirabasha kubonerwa umuti, bitavuze ko batatugirira icyizere, gusa twavuga ko batarasobanukirwa neza imikorere y’abacukuzi b’amabuye y’agaciro, ariko ubwo nka NCBA yabaye Umufatanyabikorwa, ndizera ko ikibazo kizagenda kibonerwa umuti n’andi mabanki akabyumva.”
Ku bigendanye n’imarishingiro batangirana ya Miliyari 5, avuga ko hari gukorwa ubuvugizi ngo RMB iyagabanye, kugira ngo abitabira uwo mwuga barusheho kuba benshi.
Leonidas Kabandana, unahagarariye Abacukuzi mu Ntara y’Amajyaruguru, ashimira kuba bari mu ishyirahamwe ribahuza nk’abacukuzi, bakaba bahurira hamwe bagamije kungurana ibitekerezo bakanarebera hamwe n’uburyo hakemura bimwe mu bibazo bahura nabyo.
Agira Ati “Imbogamizi ntizibura mu kazi, ariko kubera umuhate wa buri wese muri twe, abantu bakaba bagenda babona ibisubizo.
Dushimira cyane Ubuyobozi bwacu, tugashimira uburyo inzego nyinshi zahagurukiye gufasha abacukuzi barimo RMB, PSF, Polisi
y’igihugu idufasha mu by’umutekeno, RBC ku bigendanye n’ubuzima n’abandi.”
Ku bigendanye no kudahabwa inguzanyo mu mabanki nawe avuga ko amabanki yakagombye kumenya ko abacukuzi ari abacuruzi nk’abandi, bakaba batakagombye kwishisha mukubaha amafaranga y’inguzanyo.
Ku bigendanye n’amafaranga menshi basabwa mu gutangira umurimo w’ubucukuzi, avuga ko ari menshi bakaba barabigaragaje nk’imbogamizi, ku buryo bizera badashikanya ko bazasubizwa bigashakirwa umuti, cyane ko kuba umucukuzi atangirana amafaranga ye nta nguzanyo yatse ari ikibazo.
Cyakora akishimira ko kuba NCBA yabaye Umufatanyabikorwa wabo, ikaba ifite ubunararibonye bwo gukorana n’abacukuzi mu bihugu bitandukanye nka Afurika y’epfo, nta kabuza bazumva ikibazo cyabo bagafashwa guhabwa inguzanyo kuko Miliyari 5
basabwa ari menshi.
Ibyo aba bayobozi bakora akazi ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro bavuga, bishimangirwa na mugenzi wabo Tuyishime Divine, ukorera akazi ku bucukuzi mu Karere ka Ngororero, akaba
n’umuyobozi wungirije muri RMA mu Ntara y’i Burengerazuba.

Avuga ko kuba ari Umunyarwandakazi, bitamubangamira na gato kuba yarayobotse umwuga w’ubucukuzi, akaba abikomora ku babyeyi babimutoje, bityo bituma akunda uwo mwuga cyane ko iyo ukozwe neza uzanira nyirawo inyungu itubutse.
Ashishikariza abari n’abategarugori bagenzi be, kudaterwa ipfunwe no kugana umwuga w’ubucukuzi, bakawukora bishimye kugira ngo babashe kwiteza imbere hamwe n’imiryango yabo.
Abafatanyabikorwa baravuga ko bashaka gukorana n’abacukuzi b’amabuye y’agaciro nk’Urwego rufite
uruhare mu iterambere ry’igihugu.
Lambert Niyonshuti, ahagarariye Umuryango utari uwa Leta DAI, bakaba bafite gahunda yo gufasha abakora imirimo iciriritse, kubona ubwishingizi bwabafasha, kugira ngo babashe kubona icyabafasha nk’igihe habaye ibiza cyangwa se izindi ngorane zivuye ku kazi.
Agira Ati “Twahereye ku bafite intege nke bakorera umushahara muto. Muribo rero twasanze abacukuzi ari benshi kandi bakunda guhura n’ikibazo cy’imihindagurikire y’ibihe, bityo tukazahera ku
makampani make nk’igerageza, kugira ngo nyuma tuzabashe kugera no ku bandi, ibyo bikazabafasha kwirinda ingaruka bahura nazo, ubwishingizi bukazabagoboka.”

Avuga ko igikorwa cyabo cyaje gikenewe, cyane ko abo bagejejeho uwo mushinga nk’uko bakorera no mu bindi bihugu wakiriye
neza.
Ni muri urwo rwego avuga ko bafite ubushobozi bwo kuzakorana neza n’abacukuzi baciriritse, ku buryo bazajya bishyura 50% gusa andi bakayatangirwa nka nkunganire.
Avuga ko mu ntangiriro bazakorana na Kampani 4 abandi nabo bakazagenda bakorana gahoro gahoro, ku buryo igikorwa kizagera ku bacukuzi baciriritse bagera ku bihumbi 200 bakora ako kazi.
Ni benshi mu bafatanyabiowa batangaje ko bishimiye gukorana na ‘Rwanda Mining Association’, bakavuga ko bahisemo neza kuko ari urwego rwiyubatse kandi ruri gutanga umusaruro ugaragara mu bukungu bw’u Rwanda.
Mu urwego rwo gushimira Abanyamuryango bakoze neza kurusha abandi, RMA ikaba yarahembye ibigo bitanu.
Uwahize abandi akaba yarabaye RANI Mining ikorera mu Murenge wa Gahanga mu Karere ka Kicukiro.
Rwanda Mining Association yakoze Inteko rusange kuri uyu wa 20 Ugushyingo 2026, ni Ishyirahamwe rihuje Abanyamuryango basaga 200 barimo abacukuzi n’abacuruza umusaruro uvamo.
Intego y’ishyirahamwe nk’uko bitangazwa n’ubuyobozi ikaba ari ugufasha no gukorera ubuvugizi Abanyamuryango, kugira ngo barusheho gukora mu bwisanzure, guharanira gukora neza kinyamwuga mu buryo bugezweho no kwiteza imbere muri
rusange.

ANDI MAFOTO









IGISABO















































